Frux sp. z o.o., ul. Smolna 32, lok. 16, 00-375 Warszawa

Kontrola i audyt w NGO – jak się przygotować i czego się spodziewać

Kontrola albo audyt w fundacji czy stowarzyszeniu ma celu zweryfikowanie różnych aspektów działalności organizacji. NGO-sy są podmiotami zaufania publicznego, dlatego tak ważna jest transparentność wobec darczyńców i opinii publicznej. Dokumentację finansową, prawną oraz projektową należy porządkować na bieżąco, a wszystkie wydatki muszą być powiązane z konkretnymi działaniami — to podstawowa zasada, która pozwoli Ci przejść przez kontrolę bez większych problemów.

Jakie rodzaje audytów przeprowadza się w NGO?

Zakres kontroli zależy od wielkości organizacji, źródeł jej finansowania i rodzaju prowadzonej działalności. Audyt finansowy koncentruje się na księgach rachunkowych, sprawozdaniach finansowych, dokumentowaniu operacji oraz prawidłowości rozliczeń. Badanie sprawozdania finansowego może być wymagane przez przepisy, a niekiedy także przez umowę z grantodawcą. Z kolei audyt prawny służy sprawdzeniu, czy organizacja działa zgodnie ze statutem i przepisami. Obejmuje to między innymi uchwały, zasady reprezentacji, dokumenty rejestrowe oraz realizację obowiązków formalnych. Natomiast audyt projektu skupia się na wykorzystaniu otrzymanej dotacji: kwalifikowalności kosztów, zgodności wydatków z budżetem, wykonaniu zaplanowanych działań i osiągnięciu deklarowanych rezultatów.

Warto przy tym odróżnić audyt od kontroli, bo Audyt może pomóc zidentyfikować ryzyka i usprawnić procedury, natomiast kontrola zazwyczaj służy sprawdzeniu, czy organizacja wywiązała się z konkretnych obowiązków.

Kto może przeprowadzić kontrolę?

Uprawnienia kontrolne zależą od formy prawnej NGO i przedmiotu tejże kontroli. Fundacje podlegają nadzorowi właściwego ministra, a stowarzyszenia — starosty. Kontrole mogą prowadzić również instytucje finansujące projekty, organy skarbowe czy ZUS, jeśli zakres ich kompetencji obejmuje daną sprawę. Organizacje pożytku publicznego podlegają ponadto szczególnym zasadom nadzoru. Niezależnie od kontroli zewnętrznych zarząd lub organ nadzoru wewnętrznego może zlecić audyt, by ocenić stan finansów, zgodność działań z prawem albo skuteczność przyjętych procedur.

Jak przygotować organizację do kontroli?

Przygotowania najlepiej prowadzić systematycznie, nie dopiero po otrzymaniu zawiadomienia. Dokumenty powinny być kompletne, aktualne i łatwe do odnalezienia. Przede wszystkim zadbaj o:

  • księgowość — faktury, umowy, potwierdzenia płatności, księgi i sprawozdania,
  • projekty — budżety, harmonogramy, dokumentację działań oraz dowody osiągnięcia celów,
  • dokumenty organizacyjne — statut, uchwały, dane rejestrowe i zasady reprezentacji,
  • rozliczenia — zgodność wydatków z umowami dotacyjnymi i przeznaczeniem otrzymanych środków,
  • procedury — obieg dokumentów, przypisywanie kosztów do projektów oraz realizację wcześniejszych zaleceń pokontrolnych.

Podczas kontroli odpowiadaj na pytania rzeczowo i przekazuj dokumenty w wymaganym zakresie.

Czytaj także: Przechowywanie i archiwizowanie dokumentów księgowych w NGO.

FAQ

1. Czy każda fundacja musi przejść audyt?

Nie. Obowiązek zależy od przepisów, spełnienia określonych kryteriów lub warunków finansowania.

2. Czy kontrola zawsze jest zapowiedziana?

Nie. Tryb i termin zależą od rodzaju kontroli oraz podstawy prawnej.

3. Czy brak faktury oznacza problem?

Może oznaczać trudność w udowodnieniu operacji. Każdy wydatek powinien mieć odpowiednią dokumentację.

4. Jak Frux może pomóc w przygotowaniu do kontroli?

Wsparcie księgowe pomaga uporządkować dokumentację, zweryfikować rozliczenia i przygotować organizację do sprawnego przedstawienia danych finansowych. Obsługujemy fundacje oraz stowarzyszenia z całej Polski, w tym między innymi z Poznania, Wrocławia, Łodzi, Gdańska, Warszawy, Torunia, Szczecina, Lublina czy Krakowa. Biuro rachunkowe Frux oferuje kompleksowe usługi w zakresie księgowości i nie tylko — zapraszamy do kontaktu, aby porozmawiać o szczegółowym zakresie współpracy.

28 października 2026
O autorze

Michał Gajak

Dyrektor Zarządzający FRUX, ekspert w zakresie finansów, rachunkowości oraz zarządzania organizacjami pozarządowymi

Absolwent Szkoły Głównej Handlowej oraz Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Od ponad 25 lat zajmuje się finansami, rachunkowością i administracją, a od 2011 roku specjalizuje się w obsłudze organizacji pozarządowych.

Przez ponad 10 lat pełnił funkcje dyrektora finansowego i głównego księgowego w międzynarodowych przedsiębiorstwach. Przez sześć lat odpowiadał za finanse, księgowość i administrację w grupie Toyota Tsusho w Polsce. Następnie jako Zastępca Dyrektora ds. Finansów i Administracji Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej odpowiadał za zarządzanie obszarem finansowym i administracyjnym jednej z największych instytucji badawczych w kraju.

Posiada licencję Ministerstwa Finansów uprawniającą do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Łączy wiedzę z zakresu finansów, rachunkowości i zarządzania z praktycznym doświadczeniem we współpracy z fundacjami, stowarzyszeniami, izbami gospodarczymi, instytutami, spółdzielniami socjalnymi oraz innymi organizacjami trzeciego sektora.

Od początku działalności FRUX współtworzy specjalizację firmy w kompleksowej obsłudze organizacji pozarządowych. Dziś FRUX należy do grona najbardziej doświadczonych biur rachunkowych w Polsce specjalizujących się w obsłudze NGO.

Poza działalnością zawodową angażuje się w rozwój wiedzy o organizacjach pozarządowych, wspierając szkoły i uczelnie oraz popularyzując dobre praktyki w zakresie finansów, rachunkowości i zarządzania w trzecim sektorze.


Frux sp. z o.o.
ul. Smolna 32, lok. 16,
00-375 Warszawa


KRS 0000398980
REGON 145846144
NIP 536-19-09-467





Godziny otwarcia: pn. - pt. 9:00 – 17:00


Dane do faktury: Frux sp. z o.o.
ul. Smolna 32, lok 16,
00-375 Warszawa
NIP 536-19-09-467